Jak reagować wobec ładunków wybuchowych w pociągach i autobusach?

Płk Krzysztof Tadeusz Przepiórka, były żołnierz Wojsk Specjalnych, oficer i dowódca oddziału bojowego Jednostki Wojskowej GROM, podczas Kongresu Infrastruktury Obronnej Polski i Forum Bezpieczeństwa Kolejowego zaprezentował wystąpienie dotyczącego zachowania wobec sytuacji kryzysowej. Jakie są głównie rzeczy, o których powinniśmy pamiętać np. w trakcie podróży komunikacją miejską lub dalekobieżną?

Jak zachować się przy materiałach wybuchowych?

Pułkownik Przepiórka zaznaczył na wstępie, że terroryzm jest narzędziem walki w wojnie hybrydowej, a definicja wskazuje na cztery zdarzenia o charakterze terrorystycznym, gdy trzeba wdrażać procedury bezpieczeństwa. Są to: cyberprzestrzeń, czynniki skażenia, uzbrojony sprawca i materiały wybuchowe. Prelegent skupił się na dwóch ostatnich.

W przypadku zagrożenia materiałami wybuchowymi, w Polsce ogłoszony jest stopień BRAVO, czyli drugi w czterostopniowej skali stopień wprowadzany w przypadku zwiększonego i przewidywalnego zagrożenia terrorystycznego, kiedy cel ataku nie jest zidentyfikowany. W infrastrukturze kolejowej natomiast jest to trzeci stopień, czyli CHARLIE. Wprowadzony w listopadzie 2025 roku przez premiera Donalda Tuska trzeci stopień dla kolei oznacza m.in. całodobowe dyżury we wskazanych urzędach administracji publicznej, kontrolę dostępności obiektów na wypadek ewakuacji czy wydawanie broni oraz amunicji osobom wyznaczonym do wykonywania zadań ochronnych.

Dla zwykłego obywatela natomiast stopień nie ma większego znaczenia, ponieważ nasze zachowanie w przypadku zauważenia podejrzanej paczki powinno być zawsze takie samo. Kluczem jest, by nie zostawiać bagażu bez nadzoru. W związku z tym, nie zostawiajmy swoich rzeczy, by nie wzbudzać poczucia zagrożenia wśród innych, ale też zwracajmy uwagę, jak zachowują się inni podróżni lub czy któryś z nich nie pozostawił takowego bagażu.

Jeśli dostrzeżemy taki bagaż, należy uznać go za obiekt podejrzany. Ważnym jest wówczas, by nie dotykać go i nie przemieszczać, tylko od razu zawiadomić służby. Wtedy powinniśmy zabezpieczyć miejsce i nie pozwalać osobom postronnym na dostęp do niego. Należy jednak pamiętać, że statystyce policja przyjeżdża do takiego wezwania po 30 minutach, a w przypadku komunikacji – zwłaszcza dalekobieżnej – czas ten się może wydłużyć.

Jak chronić się przed uzbrojonym sprawcą?

Jak natomiast powinniśmy zachować się w przypadku kontaktu z uzbrojonym sprawcą? Tutaj pułkownik zwrócił uwagę, że taka osoba różni się od napastnika, który chce nam ukraść pieniądze lub kosztowności. Uzbrojony sprawca w znaczeniu sytuacji kryzysowej to osoba, która działa pod wpływem impulsu, a jej celem nie jest zyskanie korzyści finansowej, a spowodowanie jak największej liczby ofiar śmiertelnych. Krzysztof Przepiórka zaznaczył, że do takich sytuacji dochodzi już nawet w Polsce, a za przykład podał sytuację z atakiem na Uniwersytecie Warszawskim, w wyniku którego zamordowana została portierka.

Jak wynika ze statystyk, takie ataki trwają średnio pół godziny i najczęściej kończą się śmiercią napastnika, który albo popełnia samobójstwo, albo wystawia się na strzał służb. Chociaż zatem czas ataku jest stosunkowo długi, każda sekunda może zaważyć na naszym zdrowiu czy życiu, a jednak nie jesteśmy odpowiednio szkoleni do zachowania się w przypadku takiego zagrożenia. Krzysztof Przepiórka za przykład wskazał tu szkolenia ewakuacyjne w szkołach, zaznaczając, że skupiają się one na wyćwiczeniu zachowania jedynie w przypadku pożaru.

Przedstawiając wskazane zachowanie w przypadku kontaktu z uzbrojonym sprawcą, pułkownik wymienił trzy konkretne kroki, jednakże każdy kolejny powinien zostać zastosowany dopiero w sytuacji, gdy poprzedni nie ma szans powodzenia. Pierwszym rozwiązaniem, które powinniśmy podjąć w takim niebezpieczeństwie, jest zdecydowanie ucieczka – jak najszybsze umknięcie napastnikowi, gdy tylko jest to możliwe. Kiedy jednak ucieczka jest niemożliwa, powinniśmy postawić na schowanie się – znalezienie bastionu, w którym będziemy mieli zapewnione bezpieczeństwo i ochronę przed atakującym. Gdy jednak i to wyjście nie może zostać zrealizowane, ostatecznym rozwiązaniem jest konfrontacja i walka. Przepiórka nakazuje, że podstawą jest, by nie pozwolić na egzekucję i w ostateczności spróbować stawić czoła przeciwnikowi. Nawet, jeśli pojawią się ofiary, może być ich mniej, niż w sytuacji poddania i oddania w ręce napastnika, którego jedynym celem jest jak najliczniejsze morderstwo.

Na koniec jeszcze występujący przestrzegł, jak powinniśmy się zachować po samej sytuacji z uzbrojonym sprawcą. Zalecanym jest tutaj, by – przed przyjazdem policji – zapamiętać jak najwięcej szczegółów i nie rozmawiać z innymi świadkami i uczestnikami, ponieważ – jak wskazują badania – 70 procent populacji jest podatna na sugestie, co może zniekształcać obraz, który przekażemy służbom. Należy również nastawić się na surowe traktowanie przez policję po jej przyjeździe, ponieważ do momentu ewakuacji i identyfikacji będziemy potencjalnymi podejrzanymi.