Rywale czy partnerzy? 6 kroków, by „pogodzić” projektantów i generalnych wykonawców

Podczas jednej z debat w ramach IV Kongresu Projektantów i Inżynierów, przedstawiciele branży projektanckiej oraz generalnych wykonawców stoczyli dyskusję nad aktualnym poziomem współpracy między stronami oraz ewentualnymi sposobami na jej poprawę. Jakie wnioski powinni wyciągnąć w przyszłości, by realizacja kontraktów była mniej problemowa?

Partnerzy czy rywale?

Pierwszym zagadnieniem, niezbędnym do ustalenia punktu wyjścia, było finalne zdefiniowanie tego, czy w obecnych warunkach projektanci i wykonawcy są bardziej partnerami czy rywalami. Każdy z uczestników debaty przedstawił sytuację ze swojego punktu widzenia. Na wstępie głos zabrał Tomasz Meler – dyrektor ds. technicznych w firmie Gülermak, wskazując, że wiele zależy od formuły kontraktu.

– W obecnym modelu rynku publicznego relacja projektant-wykonawca zdefiniowana jest formułą kontraktu: projektuj i buduj lub buduj. W przypadku „buduj” projektant pracuje na zlecenie inwestora i są oni wtedy trochę rywalami z konieczności, bo mają rozbieżne cele. Często wykonawca, sięgając po dokumentację, widzi nie tylko zakres do zrealizowania, ale i roszczenia czy podstawy konfliktów, które przez inwestora przechodzą na projektanta. Mają jednak również szanse być partnerami w formule „projektuj i buduj”. Mają wtedy wspólne cele, mogą optymalizować technologie i dobór materiałów, a na podstawie doświadczenia współpracę mogą zacząć na etapie postępowania ofertowego, a nie jest ona narzucana w momencie realizacji projektu – wskazał różnice.

Paweł Senkulski - dyrektor ds. zarządzania projektami w INTOP – również widzi miejsce na współpracę, wskazując, że każda ze stron ma określone role w procesie inwestycyjnym, jednak kluczowa jest umowa z zamawiającym.

– Każdy chce mieć bezpośrednią umowę z inwestorem, bo daje to krótszą ścieżkę decyzyjną, możliwości i pewność w biznesie. Żadne rozwiązanie nie daje stu procent satysfakcji, bo zawsze w jakiejś konfiguracji pojawia się trzeci podmiot, który wywiera wpływ – zaznaczył Senkulski.

Nieco inaczej do postawionego pytania podeszła Marita Szustak – prezes Track Tec Construction i Izby Gospodarczej Transportu Lądowego. Jej zdaniem taka dyskusja w ogóle nie powinna mieć miejsca, ponieważ zarówno projektanci, jak i generalni wykonawcy „jadą na tym samym wózku”.

– Od 14 lat prowadzę Forum Dialogu w PLK. Cały czas o to walcz, bo na inwestycji nie ma rywali. Musi być współpraca na linii zamawiający-projektant-wykonawca dla dobra inwestycji, nie dla partykularnych interesów. Nie ma obowiązku zawierania umów z wykonawcą, jeśli wiadomo, że jest nierzetelny. Nie wyobrażam sobie że możemy rywalizować. Najwyższy czas zamienić słowo rywalizacja na współpraca i zastanowić się, jak współpracę doskonalić – zaapelowała.

Jak to natomiast wygląda ze strony projektantów? Jako pierwszy stanowisko tej strony przedstawił Rafał Blankiewicz, dyrektor zarządzający ILF Consulting Engineers Polska, zaznaczając, że z doświadczenia jego firmy wynika, że w większości przypadków generalni wykonawcy i projektanci to rywale. Trochę bardziej optymistycznie podszedł do tematu Arkadiusz Merchel - członek zarządu i dyrektor pionu transportu w Multiconsult Polska, którego zdaniem 70 procent przypadków to rywalizacja, a 30 procent to współpraca, czasem nawet bardzo dobra współpraca.

– Im firmy mają bardziej doświadczone zespoły, które wiedzą czego chcą, i z nami współpracują to prowadzą nas za rękę. Gdy firmy wiedzą, czego chcą, i gdy jest to dobrze wyartykułowane, oraz kiedy nie ma napięcia na poziomie ludzkim to ta współpraca jest dobra. Jeśli jest to oparte na zasadzie: masz umowę i albo ją podpiszesz albo nie, to jest gorzej. Czasem firmy podpisują takie kontrakty, bo być może nie mają wyjścia, ale to wszystko leży w nas. Jeżeli nie zaczniemy inaczej postrzegać branży, to będzie tak jak jest. Mam nadzieję, że zmienimy to mentalnie, że projektant i wykonawca mają wspólny cel i powinni to tak prowadzić, by kontrakt się udał, a nie udowadniać sobie cokolwiek. Ważna jest rola wykonawcy w hierarchii procentowej kontraktu, bo on powinien nas prowadzić, akcentować swoje oczekiwania, mówić, że to konkretne rozwiązanie preferujemy i stać razem w drodze do projektu, a nie w konflikcie dochodzimy do sytuacji, że stoimy do inżyniera razem i nagle obserwujemy zwroty. Tak nie powinno być. Powinniśmy działać razem – wyraził kolejny apel o współpracę przedstawiciel projektantów.

Również Andrzej Zimierowicz - dyrektor oddziału Rzeszów ds. projektowania w Promost Consulting – wskazał, że strony mogą być zarówno partnerami, jak i rywalami. Wszystko zależy od obu zainteresowanych stron.

– W teorii jesteśmy partnerami, bo projektant tworzy wizję a wykonawca ją urzeczywistnia i trudno sobie wyobrazić brak współpracy podmiotów, by powstał dobry projekt i został wybudowany we właściwy sposób zgodnie z wymaganiami inwestora. W praktyce jednak stajemy się rywalami, bo obie strony działają pod presją czasu, budżetu i odpowiedzialności. Projektanci bronią swoich koncepcji i projektów, a wykonawcy w głowie mają pomysły, jak projekt zmienić i wywrócić do góry kołami i to pierwsze zarzewia ognia i konfliktów. Kluczowe pytanie to, jak stworzyć model współpracy, w którym różnice kompetencji stają się siłą a nie źródłem sporu. W systemie „projektuj i buduj” projektant został sprowadzony do roli kreślarza. To moje doświadczenie i myślę, że część grona projektantów to potwierdzi, ale myślę też, że warto rozmawiać i naprawiać te złe rzeczy – podsumował tę część dyskusji Zimierowicz, również wyrażając chęć do wzmocnienia współpracy między stronami.

Jak naprawić współpracę?

W toku dyskusji i wymianie różnic, przedstawiciele obu grup zostali wreszcie spytani o propozycje i pomysły na to, by poprawić sytuację między projektantami i generalnymi wykonawcami. Chodziło o zmiany, które byłyby możliwe do wprowadzenia już teraz, aby w przyszłości współpraca układała się lepiej, o co przecież apelowali wcześniej sami zainteresowani.

Andrzej Zimierowicz, jako pierwszą rzecz, wskazał na przepisy. Chodziło mu dokładniej o stworzenie narzędzia dla zamawiającego, które dałoby mu możliwość wprowadzenia dodatkowego kryterium jakościowego opartego an doświadczeniu z danym projektantem.

– Byłoby to dobre narzędzie premiujące wykonawców, którzy się w przeszłości sprawdzili. Punkty mogłyby być przyznawane w sposób niejawny przed otwarciem ofert. Mogą się, co prawda, pojawić wątpliwości takiej natury, że zamawiający ustawia przetarg, ale nie zgodzę się, bo byłoby to narzędzie docenienia jakości – przekonywał.

Tomasz Meler z kolei w kwestii prawa wskazał, iż można by było rozważyć zmianę przepisów z „zezwalających na nakazujące”. Chodziło mu o to, by wymusić na zamawiającym konieczność zmienienia umowy, gdy zajdzie taka potrzeba.

– Jeśli my, jako wykonawcy, mamy określony czas czy koszty i są przesłanki do dania aneksu wykonawcy, niech będzie to obowiązek inwestora. Chodzi mi o to, żeby to nie był przywilej, o który wykonawca musi zabiegać i liczyć na łaskę do końca – objaśnił.

Trzecią zmianę wskazał Arkadiusz Merchel, proponując pod rozwagę, by branża projektowa pracowała w oparciu o zasady wyceny prac środowiskowych lub stawki godzinowe.

– Zróbmy taką tabelę. To jest proste. Eliminujemy wtedy proces prac dodatkowych. Dużo firm ma ewidencje czasu pracy. Dużo problemów by zniknęło. Chcielibyśmy otrzymywać wynagrodzenie nie procentowe, a realne – zaapelował.

Czwarta zmiana, a druga ze strony wykonawców, została zaproponowana przez Pawła Senkulskiego. Jego pomysł dotyczył zmiany w umowach definicji o błędzie projektowym.
– Zmiany powstają w umysłach wykonawców w czasie składania ofert. Zamawiający, zlecając zaprojektowanie infrastruktury podają tylko główne parametry, które my zachowujemy, dając propozycje. W umowach jest jedna definicja o błędzie projektowym. Wprowadzenie nowej definicji, która się nazywa zmianą projektowa i daje wykonawcy uprawnienie do zmian optymalizacyjnych. Zmian pozwalających na szybsze wykonanie obiektu z zachowaniem parametrów bez przypisania winy – wskazał.

Rafał Blankiewicz natomiast, w jednym zdaniu, stwierdził, że do poprawy współpracy wystarczyłoby, aby generalni wykonawcy dotrzymywali zawieranych umów z projektantami.

Dyskusję zamknęła natomiast Marita Szustak, która wskazała, że dobrze by było, jakby nie najniższa cena decydowała o wyborze wykonawcy, bo im więcej pieniędzy na kontrakcie, tym wyższa kultura współpracy. Jako kluczową zmianę wskazała jednak na potrzebę zmian w wydawaniu decyzji administracyjnych i usprawnieniu tego procesu.

– Tam gdzie wydawanie decyzji się przeciąga i trwa długo, uciekają terminy i robi się nerwowo. Najwięcej problemów na linii wykonawca-projektant jest właśnie na etapie zdobywania pozwoleń. Będę apelowała, by usprawnić ten proces i zestandaryzować go, by nie zależał od województwa, w którym daną decyzję pozyskujemy – zakończyła dyskusję.