UE upraszcza finansowanie transportu

TBER, wraz z nowymi wytycznymi LMTG (Land and Multimodal Transport Guidelines), tworzy odrębny system pomocy publicznej dla sektora transportu, uzupełniający obowiązujące dotychczas przepisy GBER. Podczas gdy GBER pozostaje bazą dla większości gałęzi gospodarki, TBER oferuje uproszczoną, szybszą ścieżkę uruchamiania wsparcia bez konieczności czasochłonnej, indywidualnej notyfikacji Komisji Europejskiej. Z kolei LMTG stanowi punkt odniesienia dla projektów o większej skali lub bardziej złożonym charakterze, które nie kwalifikują się do objęcia automatycznym wyłączeniem i wciąż wymagają indywidualnej oceny Brukseli.

Mniej formalności, szybsze inwestycje

Zdaniem ekspertów CRIDO nowe przepisy TBER, uzupełnione wytycznymi LMTG, tworzą komplementarny system finansowania inwestycji transportowych, który przyspiesza realizację inwestycji przy zachowaniu zasad uczciwej konkurencji. Najważniejszą zmianę stanowi uproszczenie zasad udzielania pomocy publicznej.

– W praktyce oznacza to krótszy czas przygotowania programów, większą przewidywalność dla beneficjentów oraz sprawniejszą realizację inwestycji kluczowych dla rozwoju infrastruktury transportowej. Z nowych rozwiązań będą mogli korzystać m.in. przewoźnicy kolejowi, operatorzy logistyczni, zarządcy infrastruktury, operatorzy terminali intermodalnych, a także przedsiębiorstwa rozwijające rozwiązania cyfrowe dla transportu oraz podmioty działające w sektorze żeglugi śródlądowej – tłumaczy Grzegorz Rebkowiec, partner w CRIDO, zespół dotacji i ulg podatkowych.

TBER wpisuje się w europejską strategię wzmacniania konkurencyjności kolei oraz zwiększania udziału transportu multimodalnego. Celem nowych regulacji jest nie tylko ograniczenie formalności związanych z pomocą publiczną, ale także przyspieszenie inwestycji wspierających bezpieczeństwo dostaw, odporność infrastruktury oraz transformację klimatyczną.

Nawet 90 proc. dofinansowania

Nowe przepisy wyznaczają katalog projektów, które będą mogły korzystać z uproszczonych zasad pomocy publicznej. Wśród najbardziej atrakcyjnych instrumentów znalazło się dofinansowanie sięgające nawet 90 proc. kosztów kwalifikowalnych dla inwestycji związanych z interoperacyjnością, takich jak wdrażanie systemów ERTMS, ETCS, FRMCS czy cyfrowego automatycznego sprzęgu (DAC).

TBER przewiduje również możliwość pokrycia do 50 proc. kosztów kwalifikowalnych inwestycji w terminale intermodalne, infrastrukturę kolejową i bocznice kolejowe, przy czym w przypadku projektów realizowanych w korytarzach TEN-T poziom wsparcia może zostać dodatkowo zwiększony. Przepisy umożliwiają także udzielanie gwarancji publicznych obejmujących do 80 proc. wartości finansowania zakupu taboru kolejowego oraz jednostek żeglugi śródlądowej.

Z kolei przedsiębiorcy uruchamiający nowe komercyjne połączenia towarowe będą mogli liczyć na wsparcie sięgające 80 proc. kosztów kwalifikowalnych w pierwszym roku działalności, a maksymalna wartość pomocy dla jednego nowego połączenia wyniesie nawet 15 mln euro.

Poza projektami infrastrukturalnymi TBER kładzie duży nacisk na pomoc operacyjną, która ma realnie zachęcić rynek do rezygnacji z transportu drogowego. Na działania zmniejszające koszty zewnętrzne transportu (emisje, hałas) przewidziano dofinansowanie do 60% różnicy kosztów względem transportu kołowego.

Finansowanie taboru z istotną zmianą

Eksperci CRIDO zwracają uwagę, że nie wszystkie zmiany będą równie korzystne dla poszczególnych grup uczestników rynku. W przypadku inwestycji polegających na zakupie taboru kolejowego TBER odchodzi od modelu bezzwrotnych dotacji na rzecz instrumentów gwarancyjnych.

– Choć gwarancja może zabezpieczać nawet 80 proc. wartości pożyczki, dla właścicieli taboru oraz podmiotów typu ROSCO oznacza to zmianę modelu finansowania inwestycji. W efekcie rozwój floty będzie w większym stopniu uzależniony od zdolności do pozyskania finansowania zwrotnego lub wykorzystania własnych środków finansowych. To dla części rynku może okazać się istotnym wyzwaniem i ograniczeniem wpływającym na wielkość realizowanych projektów, a w wielu przypadkach także na gotowość do rozpoczynania nowych inwestycji – zauważa Grzegorz Rebkowiec.

Czas na przygotowania

Choć TBER nie uruchamia jeszcze konkretnych konkursów, określa kierunek, w jakim będzie rozwijany system finansowania transportu w kolejnej perspektywie finansowej na lata 2028-2034. Zgodnie z założeniami, pierwszych instrumentów opartych na nowych przepisach można spodziewać się od 2028 r.

– TBER to największa od lat zmiana w systemie pomocy publicznej dla transportu i wyraźny sygnał, że właśnie te obszary będą odgrywać kluczową rolę w kolejnej perspektywie finansowej. Dla przedsiębiorców powinno to stanowić zachętę do działania już teraz, aby zweryfikować planowane inwestycje pod kątem zgodności z kategoriami wsparcia określonymi w TBER. Rozporządzenie wskazuje, jakie działania będą preferowane i na jakich zasadach będą mogły korzystać z pomocy publicznej. Dobrze przygotowane projekty będą miały przewagę, gdy pojawią się już pierwsze instrumenty finansowania – stwierdza Mateusz Markowski, starszy manager w CRIDO, zespół dotacji i ulg podatkowych.

Pożyczka z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności dla sektora kolejowego

Poza możliwościami, które niesie TBER, podmioty z branży kolejowej powinny zwrócić uwagę na już dostępne finansowanie pożyczkowe w ramach Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności. Ten nowy instrument wsparcia pozwala finansować w formie preferencyjnych pożyczek do 100% kosztów kwalifikowanych. Środki są przeznaczone na inwestycje związane z budową lub modernizacją infrastruktury kolejowej, zakupem lub modernizacją taboru kolejowego oraz projektów z zakresu cyberbezpieczeństwa.

– Nowy fundusz pożyczkowy BGK otwiera przed sektorem kolejowym możliwość finansowania inwestycji, które wzmacniają zarówno infrastrukturę transportową, jak i bezpieczeństwo państwa. Wsparcie obejmie projekty dostosowujące infrastrukturę do wymogów mobilności wojskowej, a w przypadku taboru – pojazdy o przeznaczeniu wojskowym lub podwójnego zastosowania (dual-use) – dodaje Mateusz Markowski.

Więcej informacji na temat nowych zasad pomocy publicznej oraz możliwości finansowania inwestycji transportowych można znaleźć w analizie CRIDO „TBER – nowe możliwości wsparcia dla sektora transportu”.