Fragmenty mostu wydobyte z Wisły

Warszawski most Poniatowskiego (dawniej most cara Mikołaja II lub Trzeci most) został oddany do użytku w 1914 roku. Był wówczas czwartą stałą przeprawą przez Wisłę. Miał długość 504 metry i składał się z ośmiu stalowych przęseł wspartych na siedmiu kamiennych filarach licowanych granitowymi ciosami. Od strony Alej Jerozolimskich (lewobrzeżnej części miasta) na most prowadził żelbetowy wiadukt długości 701 metrów, na którym przy przyczółkach wzniesiono wieże.

Detale architektoniczne

Projekt oprawy architektonicznej mostu został wykonany przez warszawskiego architekta, Stefana Szyllera. Architekt zwieńczył most elementami dekoracyjnymi, które od strony jezdni miały formę ławek odpoczynkowych wykonanych z białego granitu finlandzkiego. Pierwotnie architekt zaprojektował 14 ław ozdobionych na zapleckach herbami dziesięciu guberni Królestwa Polskiego.

W czasie powstania warszawskiego, 13 września 1944 roku most został wysadzony (taki sam los spotkał wówczas wszystkie warszawskie mosty). Zniszczone zostały cztery środkowe przęsła obiektu, do Wisły runęło sześć z czternastu ławek oraz część starych balustrad.

Odbudowany bez sześciu ław

Po wojnie most został odbudowany, jednak nowe stalowe przęsła miały już inną konstrukcję. Nie odtworzono także zniszczonych ławek, których elementy spoczywały na dnie Wisły – po wojnie na moście zostało ich tylko osiem.

Pozostałe sześć ław przez 60 lat spoczywało na dnie Wisły. W 2015 roku fragmenty trzech z nich zostały wydobyte przez zespół pod kierunkiem dr. Huberta Kowalskiego z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Najciekawsze elementy wydobyte z dna, w tym siedem granitowych detali będących fragmentami ław odpoczynkowych oraz część oryginalnej żelaznej balustrady, można obejrzeć na dziedzińcu Muzeum Warszawskiej Pragi. Znajdują się tam m.in. zaplecki ław z herbami guberni płockiej i piotrkowskiej. Jak wyjaśnia kuratorka wystawy Ewa Perlińska-Kobierzyńska, są to tzw. corona muralis, czyli korona w kształcie murów miejskich z basztami, w heraldyce stosowana jako zwieńczenie tarczy herbu miejskiego (herb guberni płockiej) oraz trzy wrzeciona – romby z herbu guberni piotrkowskiej.

Wcześniej prace w IBDiM

Prace polegające na poszukiwaniu w Wiśle fragmentów warszawskich mostów we wcześniejszych latach były prowadzone także przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów. W 2011 roku wydobyto fragmenty konstrukcji mostu Kierbedzia – pierwszego stałego mostu na Wiśle, wzniesionego w latach 1859 – 1964, a wysadzonego w 1944 roku (obecnie w jego miejscu znajduje się most Śląsko-Dąbrowski). Poszukiwania elementów konstrukcyjnych pierwszych stałych obiektów mostowych, w tym mostów: pod Cytadelą i mostu Poniatowskiego prowadzono w latach 2008 – 2014 pod kierunkiem prof. Barbary Rymszy. Ich uwieńczeniem było otwarcie na terenie Instytutu Pontiseum – ekspozycji wydobytych z Wisły, zabezpieczonych antykorozyjnie elementów konstrukcji mostów. Są one prezentowane jako świadectwo kunsztu dawnych inżynierów oraz zabytki sztuki technicznej.