Nowy CEF bez dróg i lotnisk. Unia stawia na kolej

Na dofinansowanie inwestycji transportowych przeznaczono zdecydowaną większość środków wartego łącznie 33,71 mld euro programu. Oprócz nich na dotacje mogą liczyć także inwestycje w energetykę (5 mld euro), w tym – w ładowarki dla samochodów elektrycznych, oraz w cyfryzację (2,07 mld euro). Ważnym elementem tej ostatniej ma być rozbudowa sieci 5G, również mocno powiązana z transportem (jej możliwości mają być wykorzystane m. in. do szybszego przesyłania danych o ruchu kolejowym, co usprawni zarządzanie ruchem na głównych magistralach).

Troska o klimat sprzyja kolei

Wyróżnikiem nowej edycji ma być większy nacisk na osiągnięcie unijnych celów klimatycznych, sformułowanych w Nowym Zielonym Ładzie. O dofinansowanie z CEF będą mogły ubiegać się tylko inwestycje zgodne z proekologiczną polityką UE. Prawdopodobnie wykluczy to finansowanie z tego instrumentu rozbudowy dróg oraz lotnisk, faworyzując za to kolej oraz żeglugę śródlądową i morską. 60% łącznej kwoty dotacji zarezerwowano na przedsięwzięcia służące wprost dekarbonizacji oraz neutralności klimatycznej, w tym 15% – na projekty międzynarodowe w zakresie energetyki odnawialnej.

W kwocie przewidzianej dla transportu wydzielono 1,4 mld euro na transgraniczne inwestycje poprawiające warunki przewozów międzynarodowych. Komisja Europejska zapowiada wybór takich przedsięwzięć w oparciu o kryterium konkurencyjności. Choć w większości finansowanie CEF jest wykorzystywane przy inwestycjach infrastrukturalnych, przewidziano pewną pulę na montaż urządzeń ETCS w taborze.

Mniej biurokracji, szybsze procedury

W trosce o sprawniejsze finansowanie inwestycji w korytarzach TEN-T oraz ich późniejszą realizację zapowiedziano uproszczenie formalności związanych z pozyskiwaniem funduszy. Ich obsługą mają zająć się specjalne punkty kontaktowe (według zasady one-stop shop), utworzone przez państwa członkowskie. W myśl założeń pozwolenie na rozpoczęcie inwestycji ma zostać wydane w ciągu czterech lat od złożenia wniosku. Co istotne, stosowne przepisy mają obowiązywać z mocą wsteczną od początku roku bieżącego, choć organy państwowe mają dostosować się do nich w ciągu dwóch lat.

Efektem przyjętych rozwiązań ma być realizacja najważniejszych inwestycji TEN-T do roku 2030. Jedną z nich jest Rail Baltica – ciąg linii kolejowych łączących Polskę z Litwą, Łotwą i Estonią po linii o prześwicie toru 1435 mm. Tym samym państwa bałtyckie po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej uzyskają wysokiej jakości normalnotorowe połączenie z europejską siecią kolejową. Inwestycja zrealizuje więc cele CEF – zwiększanie terytorialnej, społecznej i gospodarczej spójności Unii Europejskiej. W Polsce oprócz PKP PLK ze środków CEF chcą skorzystać także PKP Cargo, Cargotor oraz spółka Centralny Port Komunikacyjny, planująca budowę szeregu nowych linii kolejowych.