Umowy wzorcowe i dialog konkurencyjny – szansa na sprawniejsze inwestycje?

Debatę strategiczną na temat repolonizacji, local content oraz Polityki Zakupowej Państwa otworzyła prezes Urzędu Zamówień Publicznych Agnieszka Olszewska. Jak stwierdziła, ta ostatnia – przyjęta przez rząd 31 marca br. – określa priorytety dla rynku zamówień publicznych: wspieranie potencjału i konkurencyjności polskiej gospodarki, wspieranie wzrostu odporności państwa poprzez bezpieczne procesy zamówień publicznych i profesjonalizację zamówień poprzez zasoby, procesy i narzędzia. – Zachęcam do zapoznania się z tym dokumentem (dostępnym na stronach UZP) wszystkich, którzy biorą udział w procesach zakupów publicznych. Będzie on obowiązywał przez cztery lata. Rynkiem zamówień publicznych zarządza systemowo UZP – stwierdziła prezes.

Przedstawicielka Urzędu opisała dokument jako zbiór praktycznych i konkretnych zaleceń dla zamawiających. – „Dobre praktyki” opublikowane przez MAP nie są w pełni skorelowane z zasadami Prawa Zamówień Publicznych, bo dotyczą procesów realizowanych poza tym prawem – a dla tych opartych o PZP właściwym dokumentem jest właśnie Polityka Zakupowa Państwa – sprecyzowała. W dokumencie określono mierzalne wskaźniki efektów takich działań, jak innowacyjność, zrównoważony rozwój, wspieranie rynków lokalnych czy dbałość o bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej. – Wszystko opiera się o profesjonalizację. Cały zasób wiedzy i kompetencji będziemy przekazywać w ramach Akademii Zamówień Publicznych – zapowiedziała Olszewska.

PKP PLK: Dbamy przede wszystkim o przepustowość

Członek zarządu i dyrektor ds. realizacji inwestycji PKP PLK Marcin Mochocki przypomniał, że sytuacja państwowej spółki jako inwestora jest skomplikowane. – Korzystamy nie z jednego, ale z kilkunastu źródeł finansowania – i często ich złożenie w całość jest wyzwaniem większym niż sam proces przetargowy – stwierdził, nawiązując do argumentów za trwającymi pracami nad reformą Funduszu Kolejowego[https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/trwa-walka-o-fundusz-kolejowy-co-zrobi-ministerstwo-finansow-153549.html].

– Postrzegamy efektywność jako dążenie do tego, by infrastruktura była jak najszybciej dostępna dla gospodarki. To nie sam proces przetargowy i budowlany, ale ich suma. To oczywiście nie zawsze oznacza, że jest najtaniej: w kilku przetargach ostatnio odrzuciliśmy najtańsze oferty. Trzeba jednak pracować nad przewidywalnością orzecznictwa KIO w zakresie rażąco niskiej ceny. Mam nadzieję, że proponowana nowelizacja PZP w tym zakresie szybko wejdzie w życie – kontynuował przedstawiciel zarządcy infrastruktury kolejowej.

Dla poprawy współpracy z firmami budowlanymi PKP PLK powołały w 2012 r. Forum Inwestycyjne. – Mamy też kilka grup roboczych wspólnych ze spółką CPK. Aktywnie dzielimy się tym, czym możemy: wszystkie wypracowane dokumenty są dostępne publicznie. Przez ostatnie lata ustabilizowała się sytuacja związana z umowami na roboty budowlane, jednak w umowie bazowej pojawia się kilka naszych nowych pomysłów związanych z priorytetem dla efektywności ruchu kolejowego w trakcie inwestycji – i zabezpieczaniem najważniejszego „produktu”, którym jest przepustowość – stwierdził Mochocki. Standardowa wartość przetargu dla PKP PLK to około miliarda złotych, jednak zarządca stara się różnicować ich wielkość, tak by każdy uczestnik rynku wykonawców mógł ubiegać się o zamówienie dla siebie, a wymagania elastycznie dopasowuje do specyfiki przetargu. Na strukturę ogłaszanych przez spółkę przetargów wpływają też czynniki logistyczne: konieczność dowozu kluczowych materiałów, a często także prowadzenia ruchu w czasie inwestycji.

Będą dalsze zmiany w kolejowym procesie zamówień

Obecnie w PKP PLK trwają prace nad trzema głównymi filarami procesu zamówień. – Umowa na nadzór została wypracowana w ostatnich miesiącach. Pierwsze postępowanie według nowej umowy bazowej są już ogłoszone. Zobaczymy, jak potoczą się w praktyce – i co trzeba dopasować do nowo wypracowanej umowy, tak by ta zadziałała. Umowa na projektowanie to bolączka dla obu stron procesu: chcemy inaczej skonstruować jej kamienie milowe oraz inaczej wynagradzać projektantów za poszczególne elementy, by elementy takie jak badania geologiczne były rozliczane obmiarowo, mimo że całość ma charakter pracy intelektualnej – poinformował członek zarządu PLK.

Spółka chce też zmienić model – bardzo charakterystycznej dla kolei – współpracy w trójkącie wykonawcy – zamawiający – dostawcy systemów sterowania ruchem. – Obecna sytuacja dla nikogo nie jest wygodna. Rozmawiamy z dostawcami SRK. Nie wymyśliliśmy jeszcze doskonałego modelu, ale jest to coś, nad czym trzeba pracować – przyznał Mochocki.

CPK: Jesteśmy prekursorami repolonizacji

– Od 2023 r. próbujemy uzdrowić ten projekt u podstaw. Zaprosiliśmy do współpracy PPL, dziękując za współpracę konsorcjum francusko-australijskiemu, które miało być udziałowcem naszego lotniska. Teraz jest to przedsięwzięcie prowadzone wyłącznie przez polskie firmy – rozpoczął swoje wystąpienie członek zarządu CPK (Port Polska) Dariusz Kuś.

W ogłoszonym w ubiegłym roku przetargu na generalnego wykonawcę terminala lotniczego spółka postawiła warunki, o których teraz – jak podkreślił członek jej zarządu – chętnie mówi się w kontekście całego rynku. – Zaprosiliśmy firmy doświadczone w realizacjach tego typu w Polsce (choć nie w tej skali), z odpowiednią kadrą mówiącą po polsku. Wystartowało 5 konsorcjów złożonych łącznie z 16 firm, z których aż 14 to firmy polskie. Dziś z jednej strony obowiązują nas reguły korporacyjne dla spółek prawa handlowego, a inwestycje będą w ok. 70% finansowane funduszami dłużnymi z rynku finansowego. Z drugiej – jesteśmy spółką Skarbu Państwa i musimy w odpowiedni sposób ważyć interesy państwa polskiego – kontynuował Kuś. Politykę zakupową, o której mówiła prezes UZP, określił jako bardzo pomocną w realizacji tych celów.

Dialog ułatwia współpracę z wykonawcami

W zakresie inwestycji kolejowych Port Polska idzie ścieżką przetartą przez PKP PLK. – Na Forum Dialogu Technicznego rozmawiamy z branżą projektantów. Dzięki uzyskanej wiedzy w naszych projektach pojawia się wiele sensownych rozwiązań – zapewnił przedstawiciel CPK. W przygotowaniach do budowy komponentu lotniskowego spółka korzysta ze wszystkich form, w których może przeprowadzać postępowania. – Dziś najkorzystniejsza dla nas jest formuła dialogu technicznego: możemy komunikować się z rynkiem potencjalnych wykonawców jeszcze przed uruchomieniem dialogu właściwego. Reagujemy natychmiast na sygnały, które płyną z rynku w sprawie ogłaszanych przez nas warunków przystąpienia. Szereg takich działań odbywa się jeszcze przed skierowaniem sprawy do KIO albo zamiast niego – podkreślił Kuś. Dzięki temu w fazie dialogu właściwego inwestor i potencjalni wykonawcy wiedzą już, czego chcą, i osiągają kompromis w ciągu kilku miesięcy.

Inna praktykowana forma to wstępne konsultacje rynkowe. – Poprzedziły one np. wybór generalnego inżyniera kontraktów. Trwały prawie 2 lata – przypomniał członek zarządu CPK. W tym przypadku poprzedziły one przetarg nieograniczony. – Korzystamy wreszcie z postępowań na umowy ramowe, które umożliwiają nam w doskonały sposób podpisywanie umów ramowe z kręgiem wykonawców zdolnych do wykonania konkretnych projektów, a potem wybór w oparciu o oferty cenowe. Parametr pozacenowy jest dziś kluczowy. To, że możemy go dobrze zważyć, że prowadzimy przetargi z udziałem Prokuratorii Generalnej, ARP czy PAIH – pozwala nam w sposób zgodny z interesem spółki i Skarbu Państwa doprowadzić te przetargi do poziomu, który daje rękojmię dobrego zakończenia projektów – zakończył Kuś.

GDDKiA: Będą dokumenty wzorcowe

Pełniący obowiązki Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad Paweł Woźniak podkreślił rolę Dyrekcji we wspólnym z całą branżą budowlaną stabilizowaniu rynku branży budowlanej. – Przykładamy dużą wagę do efektywnego, racjonalnego i odpowiedzialnego wydawania środków. Realizujemy ok. 1500 km nowych dróg o łącznej wartości ponad 63 mld zł. Mamy rozplanowane inwestycje co najmniej do 2030 r., tak by cała branża mogła odpowiednio zaplanować siły na nasze zamiary – poinformował. Wielomiliardowe wydatki muszą być bardzo dobrze zaplanowane, aby wykonawcy mogli odpowiednio planować liczbę pracowników, ilość i rodzaj sprzętu oraz zakupy materiałów. Zrównoważony proces inwestycyjny ma zapewniać stabilność i przewidywalność rynku.

– Nasze Forum Inwestycyjne stworzyliśmy na wzór PKP PLK – podkreślił szef GDDKiA. Dyrekcja stara się podejmować decyzje na podstawie dialogu z branżą. – Odnosi się to do sfery technicznej, ale też do całej procedury związanej np. z umowami utrzymaniowymi. Obecnie mamy 6 zespołów merytorycznych – do spraw: realizacji, nadzoru, utrzymania, jakości, technologii oraz zamówień publicznych. Niebawem zaczną działać kolejne – ds. bezpieczeństwa ruchu, rozstrzygania sporów czy cyfryzacji – zapowiedział Woźniak.

Na ich forum są omawiane kwestie kluczowe w danej chwili dla procesu inwestycyjnego. Jedną z nich są wzorcowe dokumenty: opis przedmiotu zamówienia dla dokumentacji, na dostawę soli drogowej czy wzór umowy utrzymaniowej. – Rozmawiamy też o waloryzacji, której limit po decyzji ministra infrastruktury podnieśliśmy do 25% – poinformował szef Dyrekcji.

BGK: Regwarancje pozwolą startować firmom z mniejszym kapitałem

Wiceprezes zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego Maciej Kliś przyznał, że standaryzacja umów jest konieczna. – Dziś często są one bardzo rozbudowane i różne, choć dotyczą tego samego przedmiotu. Chcemy, by umowy w zamówieniach publicznych – zwłaszcza na inwestycje infrastrukturalne – miały określony kształt, oczywiście z koniecznymi zmianami wynikającymi z konkretnych kontraktów. Podniosłoby to sprawność postępowań. To rzecz do zrobienia relatywnie prosto i szybko – i prace są prowadzone. Mam nadzieję, że już niedługo większość przedsiębiorców będzie wiedziała, jaką umowę zawrze po ewentualnej wygranej w przetargu, zanim jeszcze zostanie on ogłoszony – stwierdził Kliś.

Z perspektywy banku jedną z podstawowych kwestii są możliwości finansowe polskich przedsiębiorstw. – Dla wielu podmiotów potencjał finansowy to realna przeszkoda w konkurowaniu z dużymi podmiotami, nie tylko zagranicznymi – zwłaszcza wobec bardzo wysokich stawek gwarancyjnych. Trzeba myśleć nad rozwiązaniami ograniczającymi wysokość gwarancji. Takie próby są podejmowane m. in. przez PKP PLK. My jako bank próbujemy myśleć o formułach dodatkowych regwarancji, które mogłyby ulżyć finansowo przedsiębiorcom. To temat przyszłościowy i otwarty. Nie mamy jednak rozwiązania do zastosowania od razu – zastrzegł wiceprezes BGK.